Dwujęzyczność u dzieci – czym jest i czy hamuje rozwój mowy?

Coraz więcej dzieci wychowuje się w środowisku dwujęzycznym. Dla wielu rodzin jest to naturalna konsekwencja życia za granicą, dla innych świadomy wybór rodziców, którzy chcą od najmłodszych lat wprowadzić dziecko w świat dwóch języków. Wokół dwujęzyczności narosło jednak wiele mitów. Rodzice często zastanawiają się, czy dwa języki nie będą dla dziecka zbyt dużym wyzwaniem i czy nie wpłyną negatywnie na rozwój mowy.

Marta Blachucik, logopeda Hammer Terapia, podkreśla, że współczesna wiedza na temat dwujęzyczności pozwala rozwiać wiele z tych wątpliwości i lepiej zrozumieć, jak przebiega rozwój językowy dzieci wychowujących się w dwóch językach.

Czym właściwie jest dwujęzyczność?

Choć pojęcie dwujęzyczności wydaje się oczywiste, w literaturze specjalistycznej nie istnieje jedna, powszechnie obowiązująca definicja.

Jak mówi Marta Blachucik według części badaczy osobą dwujęzyczną jest ktoś, kto posługuje się dwoma językami na poziomie zbliżonym do rodzimego użytkownika. Inni specjaliści przyjmują szersze podejście i uznają, że o dwujęzyczności można mówić już wtedy, gdy dziecko potrafi skutecznie komunikować się w dwóch językach.

– W praktyce logopedycznej nie skupiamy się wyłącznie na definicjach. Najważniejsze jest to, jak rozwija się dziecko i czy jego kompetencje językowe rozwijają się zgodnie z możliwościami oraz etapem rozwoju.
– Marta Blachucik, logopeda Hammer Terapia

Nie ma dwóch identycznych historii rozwoju językowego. Każde dziecko rozwija się we własnym tempie, a sposób funkcjonowania w dwóch językach zależy od wielu czynników – między innymi wieku, w którym pojawił się drugi język, środowiska oraz częstotliwości kontaktu z każdym z nich.

Czy dwujęzyczność negatywnie wpływa na rozwój mowy?

Istnieje przekonanie, że dwujęzyczność może hamować rozwój mowy. Jak wyjaśnia Marta Blachucik rzeczywiście dawniej – nawet w środowisku logopedycznym uważano, że dwujęzyczność może hamować lub opóźniać rozwój mowy, ale współczesne badania tego nie potwierdzają. Najnowsze badania pokazują, że nie wpływa to w żaden sposób negatywnie, a wręcz przeciwnie - dwujęzyczność ma pozytywny wpływ na rozwój dziecka.

– Najnowsze badania mówią o tym, że u dzieci dwujęzycznych możemy obserwować lepszy rozwój poznawczy oraz zdolność rozwiązywania problemów, niż u dzieci dwujęzycznych. – wyjaśnia logopedka.

Jak mówi, przeświadczenie, że dwujęzyczność mogła negatywnie wpływać na rozwój mowy mogło mieć swoje źródło w tym, że rodzice zauważali, że dziecko w jednym języku już mówi, a w drugim jeszcze nie.

– W momencie, w którym dziecko poznało dwa języki przed ukończeniem drugiego roku życia i rozwój mowy w przynajmniej jednym z nich przebiega zgodnie z normami rozwojowymi, to nie mówimy o opóźnionym rozwoju mowy – tłumaczy Marta Blachucik.

Dlaczego dzieci łatwiej przyswajają dwa języki?

Dzieci zazwyczaj łatwiej niż dorośli przyswajają dwa języki. Wynika to z naturalnego rozwoju mózgu oraz okresu największej wrażliwości na rozwój języka, który przypada na pierwsze lata życia. W tym czasie dziecko uczy się przede wszystkim poprzez słuchanie, obserwację i codzienną komunikację. Dzięki temu dwa systemy językowe mogą rozwijać się równolegle.

– Dla dziecka dwa języki są po prostu elementem codzienności. Nie uczy się ich w taki sposób, jak dorosły uczy się języka obcego – ono je naturalnie przyswaja, słuchając i komunikując się z najbliższym otoczeniem.
– wyjaśnia Marta Blachucik

Dorośli również mogą osiągnąć bardzo wysoki poziom znajomości drugiego języka. Wymaga to jednak zwykle więcej czasu, systematyczności i świadomej nauki.

Dwujęzyczność na emigracji

W wielu rodzinach mieszkających za granicą dziecko od najmłodszych lat funkcjonuje w dwóch językach. W domu rozmawia z rodzicami po polsku, natomiast w przedszkolu, szkole czy podczas zabawy z rówieśnikami używa języka kraju, w którym mieszka.

To naturalna sytuacja i nie świadczy o żadnych trudnościach.

– Większość dzieci dwujęzycznych sprawnie dostosowuje język do rozmówcy. Mogą rozmawiać z rodzicami po polsku, a chwilę później zupełnie naturalnie przejść na język otoczenia podczas zabawy z rówieśnikami. To jest częste zjawisko dla dzieci wychowujących się dwujęzycznie.
– Marta Blachucik

Strategie wychowania dwujęzycznego

Logopeda wymienia kilka strategii wspierających wychowanie dwujęzyczne. Co ciekawe, większość rodzin stosuje je intuicyjnie, nawet nie wiedząc, że mają one swoje nazwy.

Jedna osoba – jeden język

Każdy z rodziców konsekwentnie komunikuje się z dzieckiem w swoim języku. Przykładowo mama mówi po polsku, a tata po angielsku.

Dzieci bardzo szybko uczą się tego podziału i naturalnie dopasowują język do rozmówcy.

Strategia miejsca

Wybór języka zależy od miejsca komunikacji. Na przykład w domu używany jest jeden język, a poza nim – drugi. Jest to rozwiązanie bardzo często spotykane w rodzinach mieszkających na emigracji.

Strategia czasu

Rodzice ustalają konkretne okresy, w których komunikują się z dzieckiem w danym języku. Może to być podział na dni tygodnia, weekendy lub inne ustalone przedziały czasowe.

Strategia przemienna

Polega na stosowaniu jednego języka przez dłuższy okres, a następnie przechodzeniu na drugi. Strategia ta wymaga dobrej znajomości obu języków przez rodziców i jest stosowana znacznie rzadziej.

– W praktyce większość rodzin nie wybiera strategii świadomie. Po prostu komunikuje się w taki sposób, jaki wynika z codziennego życia i możliwości językowych domowników.
– Marta Blachucik

Dwujęzyczność jest dziś coraz częstszym elementem codzienności wielu rodzin i – odpowiednio wspierana – może rozwijać się w sposób naturalny. Kluczowe jest stworzenie dziecku środowiska, w którym oba języki będą obecne regularnie, bez presji i dostosowane do możliwości całej rodziny.

Jeśli masz wątpliwości dotyczące rozwoju mowy swojego dziecka lub zastanawiasz się, jak wspierać jego rozwój w środowisku dwujęzycznym, warto skonsultować się z logopedą.

Hammer Terapia

Skontaktuj się z nami:

32 726 52 43/ 508 320 776

rejestracja@terapia.slask.pl